Met een beetje gulzig schuldgevoel en gelukkig al mijn vingers nog intact ben ik 2019 in gekropen. De feestelijke volvette smaakmakers en net iets te veel gefermenteerde versnaperingen hebben de onvermijdelijke extra kilo’s achtergelaten. Het is weer bijna achter de rug. De laatste overgangsrituelen zijn elkaar een hart onder de riem steken op de nieuwjaarsbijeenkomsten en voor mij is dat ook het schrijven van een stukje. Gelukkig houd ook ik elk jaar een paar gram aan waardevolle inzichten en ideeën over aan het opgelegde gezelligheidsseizoen. Een onverwacht presentje kreeg ik in de vorm van een discussie over innovatie, vrijheid en vrije wil.

De trigger voor deze blog is een uitspraak van Daniel Denett, een bekende filosoof:  Houtbewerking met gereedschap is een beter dan met je blote handen, en het gebruik van denkgereedschap is beter dan denken met het ´blote´ brein. We hebben bergen denkgereedschap, helaas gebruiken we het vaak slecht. Angsten en onzekerheden regeren ons denken, met als gevolg dat we meestal proberen te handhaven wat we kennen. Onzekerheden en risico’s proberen we weg te managen en te mitigeren. Kortom, de status quo en soms lineaire progressie is vaak het beste wat we kunnen bedenken. In een lineair veranderende wereld was dit een succesvolle strategie. Maar dat was 2018. In 2019 gaan we het anders doen.

Nieuw framework

Ons brein zit vol gefixeerde emoties en vooroordelen. Dit framework van efficiënt gekoppelde zenuwcellen en neuronen zorgen er o.a. voor dat we gedurende de dag niet hoeven na te denken over de meeste handelingen en beslissingen. Het is gereedschap dat ingebed is in onze reflexboog en maakt dat we snel kunnen handelen. Als er iets fout gaat dan leidt dat soms tot optimalisaties in het framework, maar vaker nog proberen we het gewoon opnieuw, meer gefocust, totdat het wel goed gaat. Het grote voordeel van dit gereedschap is dat het gefinetuned is voor de context waarin je je bevindt. Nadeel is dat het niet past bij een andere, vreemde of nieuwe context. Alles wat je weet en doet gedurende een ´normale´ dag heeft weinig tot geen nut op het moment dat je schipbreuk leidt en op een onbewoond eiland terecht komt. Om dan te overleven en een nieuwe reflexboog op te bouwen moet je een heel nieuw framework ontwikkelen.

Technologie ijsberg

Of we het leuk vinden of niet, in de toekomst (2019 al?) gaan we schipbreuk leiden en komen op een, nu nog, onbekend en onbewoond eiland terecht. Zowel individuen als de maatschappij varen rond op een lekgeslagen boot. We zijn tegen een enorme technologie ijsberg aangevaren. En zoals met elke ijsberg bevindt 75% van de massa zich onder water. In 2018 kwamen we nog weg met struisvogelpolitiek, maar dat is voorbij. Sommigen kijken verbijsterd, machteloos en in ongeloof naar de veranderingen en hoe snel hun business betekenis en marktaandeel verliest. Anderen hozen uit alle macht, maar het onvermijdelijke moment dat de boot zinkt komt rap dichterbij. De reddingsboten zijn al bezet door de Ubers en de Airbnb’s van deze wereld. We zullen moeten zwemmen om niet te verdrinken. Op de horizon liggen een aantal eilanden, maar welke is de beste? We willen tenslotte niet alleen maar overleven. Welvaart, zowel materieel als spiritueel, is wat we als mensen willen houden of maken, toch?

Onheilsprofeten zijn er genoeg. Bevriezen van angst voor het onbekende is het slechtste wat je nu kunt doen. Natuurlijk zijn er een heleboel bedreigingen, maar dat betekent ook een heleboel kansen. Ouderwets ondernemerschap is wat ons tot ons huidige niveau van welvaart heeft gebracht en dat gaat ons nu weer helpen. Zonder reddingsvest overboord springen is op zijn minst riskant, dus wacht niet tot de reddingsvesten op zijn. Een bekent spreekwoord zegt: repareer het dak als de zon schijnt. Innoveer nu! Ons reddingsvest, de bestaande business, kan het nu nog betalen.

Innoveer nu

Innoveer nu?! Dat is makkelijk gezegd en klinkt als: ga eens even creatief worden. Een schier onmogelijke opdracht? Zeker niet. Er is hulp, er is gereedschap dat helpt. Ik gebruik nog even een verhaaltje van Daniel Dennett als denkgereedschap:

Er is een gevangenisbewaker die ’s nachts, als alle gevangen slapen, de celdeuren opent. ’s Morgens, net voordat alle gevangen wakker worden, doet hij ze allemaal weer op slot. De vraag is nu: hebben de gevangenen vrijheid gehad?

Op deze vraag is geen eenvoudig ja of nee antwoord. De boodschap van dit gedachtenexperiment is dat vrijheid en kansen er vaak alleen zijn als iemand je wakker maakt en laat zien dat de deur open staat. Kortom, je gaat hulp nodig hebben om het eiland te vinden, waar je weer welvaart kunt opbouwen.

Maatschappij en technologie lijken een richting op te gaan waarin mensen overbodig worden. Maar is dat echt zo? Ik denk het niet.  Alleen hoe vinden we de weg naar een zinvolle toekomst met betekenis en zingeving voor iedereen? Het gaat hard werken worden, maar op een andere manier dan we gewend zijn. Efficiency, harder werken en kosten besparen zijn niet de reddingsvesten of de toekomst. De intellectuele mouwen moeten opgestroopt worden. Open de deuren. Ontwikkel denkgereedschap dat past bij veranderingen en disrupties. Deel en zoek naar originele ideeën, onderzoek crowdsourcen van technologie, design en intelligentie. Organiseer innovatiesessie en hackathons met je medewerkers en als het even kan betrek daar ook je leveranciers, partners en klanten bij. Daag ze uit om hun huidige context los te laten. Nodig ook vernieuwende sprekers uit en jaag discussies over de toekomst aan via sociale media en andere kanalen.

Probeer, faal en probeer opnieuw

Een bewezen recept voor falen is proberen te innoveren binnen de bestaande context. Het immuunsysteem van de organisatie valt elke verandering aan en zorgt dat het systeem in stand blijft. Uit onderzoek van o.a. de Singularity University, Deloitte, en ook mijn eigen ervaring, blijkt dat innovaties het beste werken als ze aan de rand van de organisatie uitgevoerd worden. Laat de controle los op richting, kosten en efficiency. Richt een multidisciplinaire groep op van zelfsturende mensen (waaronder een paar creatieve) die niet noodzakelijkerwijs alleen uit eigen geledingen komen. Probeer, faal en probeer opnieuw. Want één ding is zeker: succes is gebouwd op leren van fouten. Als al dat falen uiteindelijk succes oplevert, start het echt zware werk: het veranderen van de cultuur, processen en producten van de rest van de organisatie. Een thema voor een andere blog.

Waar het vaak fout gaat

Kunnen we iets leren van, soms succesvolle, innovaties in de buitenwereld? Elke innovatiecontext is uniek, dus kopiëren heeft weinig zin. Zonder terug te gaan in de tijd en dezelfde mensen exact hetzelfde laten doen in dezelfde omgeving, krijg je nooit hetzelfde resultaat. Maar we kunnen wel iets leren van de manier waarop ze falen. In mijn ervaring gaat het meestal fout op minstens één van de volgende drie punten:

  • Timing: Het belangrijkste is vernieuwen op het moment dat de tijd er rijp voor is. De technologie moet het juiste volwassenheidsniveau hebben. De maatschappij moet klaar zijn om nieuw gedrag te aanvaarden en vaak moeten ethische drempels geslecht kunnen worden (zie bijvoorbeeld stamcelonderzoek).
  • Snelheid: Gebrek aan snelheid of momentum zorgt dat je ingehaald wordt door de concurrent of verlamd wordt door de eigen organisatie. Innoveren is balanceren op de grens van veiligheid en net niet de bocht uitvliegen. Dus niet met de rem erop rijden, maar net op tijd remmen, gas geven en risico nemen, zonder je bestaan op het spel te zetten.
  • Schaalbaarheid: Kunnen opschalen gaat hand in hand met snelheid. Er is niet één ideale snelheid. Voortdurende versnelling is nodig om een innovatie succesvol te maken, zeker de eerste jaren. Infrastructuur, software, mensen, marketing, feedback, diensten en alles wat je kan bedenken om een business succesvol te maken moeten bijna oneindig en steeds sneller geschaald kunnen worden. Zonder automatisering gaat dat niet lukken, dus automatiseer alles wat mogelijk is.

Hierboven staat nergens creativiteit genoemd, niet omdat het niet belangrijk is, maar omdat dat met het juiste gereedschap relatief makkelijk is. De punten hierboven hebben weinig met originaliteit te maken. Nieuwe ideeën danken hun succes, na conceptie, aan discipline en hard werken.

Vrije wil

Ik eindig deze blog, bewust aan het begin van het jaar, met iets dat een dierbare vriend me voortdurend op het hart drukt:

Besef dat mensen altijd het beste doen, gegeven het moment en de context waarin ze zich bevinden.

Of mensen goed of kwaad doen, of ze beter presteren of under performen heeft alles te maken met de omstandigheid die het leiderschap creëert. Goede leiders zijn diegenen die zorgen dat hun mensen de best mogelijke keuzes kunnen en willen maken.  Dus heb vertrouwen, geef denkgereedschap, en geef ruimte.  Laat de neiging los tot altijd over alles controle willen behouden. Dan ontstaat een nieuwe, andere toekomst uit motivatie en nieuwsgierigheid in plaats van uit ‘moeten’.  Wat de kansen op een succesvol nieuw framework en waardevolle innovaties opeens een stuk groter maakt.

 

Houd jij je kennis graag up to date?

Mis niets meer van onze kennisdocumenten, events, blogs en cases: ontvang als eerste het laatste nieuws in je inbox!

Fijn dat we je op de hoogte mogen houden!